Hasankeyf Hikayeleri

Dicle nehri kıyısında asırlardır ayakta duran Hasankeyf,baraj sularının altında kalacağı günleri bekliyor.Tarihi boyunca onlarca kez el değiştiren kent,artık kendisini yöneten kavimlerin bıraktığı hikâyelerde yaşayacak.

Kategori	: Aklınızda Bulunsun
Yorum Sayısı	: 0
Okunma	: 2556
Tarih	: 13 Şubat 2010 10:30

11 Punto 13 Punto 15 Punto 17 Punto

MAHMUT BOZARSLAN - Popüler TARİH I Temmuz 2000

Yerkürenin gençlik yıllarında bir gün,Mezopotamya ovasına bakan dağlarda bulunan bir yörede yaşayan Hasan,ne suç işlediği bilinmez;devrin sultanının gazabına uğrar.Aldığı ömür boyu hapis cezasıyla kalenin zindanına kapatılan Hasan,uzun yıllar tek pencereli hücresinde kapalı kalır.Hasan'ın bütün dünyası kalenin küçük penceresinden görebildiği Dicle nehridir.Aradan yıllar geçer,Hasan iyice yaşlanır ve bitkin düşer.Yaşadığı yeri o kadar sevmektedir ki,ölmeden önce dünya gözüyle burayı son bir kez daha görmek ister.Sultana haber ulaştırır ve dileğini iletir.Olanları unutan sultan da Hasan'ın kale içinde gezinmesine müsaade eder.Atına binen Hasan,önce kale meydanında bir iki tur atar.Yıllardır görmediği yerleri son bir kez görür.Sonra da kent halkının şaşkın bakışları arasında atını surlara sürer.Halk peşinden koşar ancak Hasan atıyla birlikte Dicle'ye atlar.Kaledekiler hayretle bağırırlar,'Hasan keyf?' (Hasan bunu nasıl yaptın?).Bu olaydan sonra da kentin adı 'Hasankeyf kalır.

Tarihi Hasankeyf kentinin asırlardır anlatılagelen hikâyesi böyle.Hasankeyf in nasıl kurulduğu, tarih içindeki yolcuğunun nereden başladığı bilinmiyor ama Hasankeyf de yaşanan hikâyeler kentin geçmişiyle ilgili sözlü tarihin en seçkin örneklerini sunuyor.

BİZANS-İRAN ÇEKİŞMESİ
Miladi 3.asırda Bizans'ın saldırılarına karşılık vermek isteyen İran hükümdarı büyük bir ordu toplayarak Mezopotamya üzerine yürüdü.Kısa zamanda İranlılar tüm Mezopotamya ve Ermeni ülkesini ele geçirdiler.Bunun üzerine Roma İmparatoru Diokletion ordusunun başına geçerek Harran'da İranlılarla savaşmaya başladı ve onları İran içlerine kadar sürdü.Yaklaşık bir asır sonra ise ünlü Bizans hükümdarı Konstantios,Amid yani bugünkü Diyarbakır'ı ele geçirerek sınır bölgelerine iki kale yaptırılmasını istedi. Yapılan kalelerden birine 'Hesna Kepha' yani Hasankeyf adı verildi.Hasankeyf kalesinin adı da ilk kez bu olayla duyuldu.

1930'da yeni

Hasankeyf

köprüsü henüz

yapılmadığı için

İnsanlar Dicle

nehrini salla

geçiyordu.

HASANKEYF'TE MÜSLÜMANLAR
İslamiyetin doğuşunun ardından başlayan büyümeden,Hasankeyf de etkilendi.Müslü man komutanlardan Abdullah Yukanna,El-Cezire bölgesinin komutam Ziyad bin Ganem tarafından,Hasankeyf'in alınması ile görevlendirildi.O dönem halen Bizanslıların elinde bulunan Hasankeyf kalesinin hükümdarı Bizanslı Yutkalikun ile Abdullah Yukanna arasında şiddetli çarpışmalar meydana geldi.Yutkalikun savaş alanında öldürüldü.

Bunun ardından Müslüman askerleri Hasankeyf üzerine yürüdü.Bu sırada Bizans hükümdarının karısı Melike,savaşmadan kenti Müslümanlara vermeye razı oldu.Köprü açıldı ve Müslümanlar içeri girerek kaleyi teslim aldılar.Abdullah Yukanna,ünlü İslam hükümdarı Halid Bin Velid'in emriyle Melike ile evlendi.Ve Hasankeyf,tarihinde ilk kez,savaşsız el değiştirmiş oldu.

MERVANİLERİN OYUNU
Hasankeyf kalesi,Halit Bin Velid'in emriyle Müslümanlar tarafından alındıktan sonra bölgede hükümran olan Bad Bin Dostuk,Diyarbakır ve Meyyafarkin'i aldı.Bad Musul'u da almak istedi ancak yenilince geri kaçtı.Kaçarken attan düşerek öldü.Bad ile birlikte savaşan yeğeni Mervani Ebu Ali Hasan,dayısının cenazesini almadan hemen Hasankeyf'e geldi.Bad'ın karısı onu kaleye almak istemedi.

Ancak Ali,dayısının kendisini görevlendirdiğini söyleyerek kaleye girmeyi başardı.Bad'ın öldürüldüğünü söyleyerek karısıyla evlendi ve onun tüm yerlerine sahip oldu.Ve böylece Mervaniler devri başladı.Ancak Mervaniler de kendilerine ait eser bırakamadan tarih içinde kayboldular.

ARTUKLU SÖKMEN İLE TÜRKEM MUSA
Hasankeyf'i bugüne taşıyan eserlerin birçoğunun altında imzası bulunan Artuklular,kenti ve kaleyi bir savaş karşılığında hediye olarak aldılar.Suriye Selçukluları komutanı Kürboğa adına Hasankeyf'te hâkimiyet kuran Türkem Musa,idareyi ele geçirmek üzere Musul'a davet edildi.

Musul'u teslim alan Musa,evine dönmek üzereyken Çökürmüş'ün kendi yönetimindeki Nusaybin'i işgal ettiğini haber aldı.Musa Nusaybin'i geri almak istedi ancak başaramadı.Bunun üzerine Artuklu hükümdarı Sökmen'i yardıma çağıran Musa,karşılığında Hasankeyf kalesi ve 10 bin dinar vaad etti.Her dönem herkesin iştahını kabartan Hasankeyf'e bu kadar kolay sahip olabileceğine ihtimal vermeyen Sökmen,teklifi kabul ederek Musa'nın yardımına koştu.Hasankeyf'e gelerek kenti aldı.Böylece Hasankeyf için yeni ve parlak bir dönemin de kapısını açtı.Artuklular kentte büyük mimari yatırım yaptılar.

SAF EVİ'DEN OSMANLI'YA
Hasankeyfin Osmanlı yönetimine geçmesini Eyyubiler ve Safevilerin arasındaki anlaşmazlığa bağlamak mümkün.1500'lü yıllarda Eyyubi hükümdarı Melik Halil,Safevi hükümdarı Şah İsmail'in damadıydı.Ama yine de Safeviler sevmezdi onu.Aşiret liderlerinin kavgasında iki hükümdar karşı karşıya kalınca,Melik Halil Osmanlı müttefiki oldu.Yavuz Sultan Selim'in bu bölgeye yaptığı sefer sırasında Eyyubi komutan İdris Bitlisi Osmanlılardan önce davranarak Hasankeyf kalesini çevirdi.Surdan içeri girmeyi başaran Eyyubiler savaşmadan kaleyi teslim aldı.Kalenin yönetimi Osmanlılar tarafından Melik Halil'e verildi.Ancak Melik Halil'in ölümünden sonra Osmanlı Beylerbeyi Hüsrev Paşa kalenin yönetimini aldı.Ve Hasankeyf tamamen Osmanlı sancağı oldu.